جنوب آنلاین

مديريت

هدف اين وبلاگ پرداختن به مسائل مطرحِ فرهنگي ،اجتماعي، سياسي،اقتصادي، علمي و … در جوامع اسلامي بخصوص در ايران عزيزمان با قرائتي اسلامي مي باشد، كه صد البته ما مدعي حق انحصاري در ابراز اين نقطه نظرات نبوده و نيستيم، و به آراي بازديد كنندگان محترم ارج نهاده و براي آن احترام قائليم، كما اينكه از دوستان بازديد كننده انتظار داريم كه از پيشنهادات و انتقادات سازنده خود جهت پيشبرد اهداف وبلاگ دريغ نورزند.

لينكستان

خوش آمديد!


شوش در عصر حاضر (بخش سوم)

مرمت آثار باستاني در شوش ، هفت تپه و چغازنبيل

مرمت در شوش

از آنجايي كه به علل گوناگون و شرايط سختي كه به ملت ايران تحميل گرديده بود ، پرداختن به مسائل فرهنگي و باستان شناسي نه تنها دشوار بلكه در پاره اي موارد غير ممكن مي نمود ، بسياري از بناها و محوطه هاي باستان شناسي و آثار فرهنگي – تاريخي كشور ، بخصوص در منطقه غرب و جنوب غربي كه در تيررس دشمن قرار داشتند دستخوش ويراني گرديدند . در برخي محوطه ها اگر چه دشمن نتوانسته بود مستقيماً لطمه وارد آورد ولي از آنجايي كه آثار در ميدان نبرد يا نزديك آن قرار داشت ، عملاً رسيدگي به آنها و انجام كارهاي مومتي غير ممكن مي نمود . شوش دستخوش تركتازي دشمن قرار داشت و لطمات فراوان ديد و ايجاد سنگرهاي فراوان بر روي تپه هاي شوش كمتر از خسارت توپ و خمپاره و بمب نبود . اگر چه هواپيماي دشمن كمتر از خسارت توپ و خمپاره و بمب نبود . اگر چه هواپيماي دشمن به وسيله راكت توپ و خمپاره لطمات جبران ناپذيري به اثار وارد آوردند .ساماندهي و مرمت و حفاظت آثار فرهنگي – تاريخي شوش در سه كارگاه جداگانه به شرح زير انجام يافت :

الف) آپادانا

ب) كاخ شائور

ج) قلعه شوش

ادامه مطلب ...

شوش در عصر حاضر(بخش سوم)

نگاهي به هفت تپه و آثار باستاني مكشوفه

موقعيت جغرافيايي هفت تپه و دشت خوزستان

دشت خوزستان كه بنا بر كيفيت جغرافيايي خود چه از نظر تعّدد رودخانه هاي پر آبي كه به اين قسمت خود ايران سرازير مي شود و همچنين نوع خاك آن يكي از حاصلخيز ترين دشتها به شمار مي آيد كه قدمت آت تقريباً از پيش از ميلاد به ترتيب تمدنهاي گوناگوني را در خود پرورانيده است . شك نيست كه موقعيت جغرافيايي و استعداد طبيعي اين منطقه ناشي از وجود جريان رودخانه هاي كارود و كرخه و چند رود ديگر است و منابع موجود در ان از هزاران سال پيش موجبات جلب توجه اقوام و طوايف گوناگون بوده است .

آشنايي با محل هفت تپه

مي گويند هنگامي كه قصد انتخاب نامي را براي هفت تپه داشتند مدتها فكر مي كردند و نمي دانستند چه عنواني را برگزينند و جز بيابان خشك نيز چيزي ديده نمي شد كه استناد آن نامي انتخاب شود تا اينكه بالاخره تعداد تپه كوچك و بزرگ جلب نظر كرد و ناحيه مزبور را هفت تپه نام گذاري نمودند اكنون در همان محل روزي بيابان خشك و بي آب و علف بود يكي از پرجنبش ترين و پرثمرترين واحدهاي اقتصادي ايران در سالهاي 1330و 1340 يعني طرح و ساختمان كارخانه نيشكر احداث گرديده و تاسيسات مختلف آن در اين منطقه بر پا شد و براي احداث مزارع نيشكر بالاجبار مقدار بسيار زيادي از دشت را تسطيح كردند كه در هنگام جابجايي خاك قطعاً مقدار زيادي از آثار باستاني كه به صورت اتلال كوچك و بزرگ در اين دشت پراكنده بوده از بين رفته و مجموعه هفت تپه در 15 كيلو متري جنوب شرقي شوش واقع شده است در سال 1344 گروه باستان شناسي فرهنگ و هنر دانشگاه تهران به سر پرستي دكتر عزت الله نگهبان در سرزميني بين دو شهر باستاني شوش و « دور انتاش » شايد همان مكان «كينك » كه در گل نوشته ها آمده در جايي كه امروز طرح نيشكر هفت تپه بخشي از آن است . در دو مكان به نام هاي تپه « ابوفندوا » و هفت تپه دست به باستان شناسي زدند كه عمليات كاوش و حفاري 11 فصل طول كشيد . هدف از اين حفاري هاي بررسي وضعيت و روشن شدن قسمتي از تاريخ ايلام بود و با انجام اين حفاري قسمتي از دوره تاريك سالهاي 1505- 1350 پيش از ميلاد مشخص گرديد . حاصل حفاري هاي هفت تپه ، مقابر ، انواع سفالها ، كتيبه هاي سفالي ، اشياي برنزي و بسياري از مجسمه هاي سفالين بود . همچنين آرامگاه خانوادگي تپتي اهار ( پادشاه مقتدر ايلام ) از زير خاك بيرون آمد . با پيدا شدن اين آرامگاه يكي از قديميترين طاق ضربي ( قوس) كشف شد . در كنار بقاياي معماري عيلامي هفت تپه ، موزه اي در سال 1351 تاسيس گرديده كه آثار به دست آمده از حفاري هاي هفت تپه را در خود جاي داده است .

ادامه مطلب ...

شوش در عهد باستان (بخش سوم)

چغازنبيل كنوني (دور انتاش ) يا شهر « اونتاش گال شاه ايلامي »

چغازنبيل و موقعيت جغرافيايي آن

چغازنبيل به خط مستقيم در سي كيلو متري جنوب شرقي شوش واقع شده است ، اكنون از محل كارخانه ها و تاسيسات كشت و نيشكر هفت تپه جاده اي كوتاه به حدود چند كيلو متر ما را به تپه هاي چغازنبيل مي رساند .چغازنبيل با شكوه و عظمتي كم نظير در ميان دشت كوچكي بمانند تپه اي سنگين نمودار مي شود . بناي فعلي از حصاري كه بازسازي شده سه رواق راهرو مانند كه مدخل عمارت است و طبقاتي از خاك و آخر كه بر روي هم قرار دارند تشكيل شده است . بر ديوارهاي بازسازي شده آجرهاي چغازنبيل به به ابعاد 7 × 37 × 37 سانتي متر كه بر روي آن كتيبه ي ميخي نوشته شده است نصب شده اند . حتي بر ديوار پاسارگاد ژاندارمري كه به فاصله چند متري بنا براي اقامت ژاندارم ها ساخته شده است نيز از اين آجر نبشته ها نصب گرديده اند . چون توصيف بناي اين زيگورات ايلامي كه بايد آنرا معبد چغازنبيل ناميد در كتاب ها و نوشته هاي متعددي از باستان شناسان فرانسوي بجاي مانده است . به نقل از يكي از آن نوشته ها مي پردازيم و پس از توضيحات ديگري كه خود آنرا در محل ديده ايم و يا در حوزه ي شوش از اشياء مكشوفه در چغازنبيل ، وصف تاريخي بدست داده اند . ذكر مي كنيم .

« باستان شناسي جديد اين تمايز را دارد كه « برج بابل » معروف را كه وصف آن در تورات آمده به منزله يك زيگورات مي شناسد اين نوع بنا ازآغاز مدنيت مردم قديم بين النهرين يعني ابتدا در ميان بناهاي مذهبي سومريان و بعداً در بين اقوام بابل و آشور متداول گرديده ، عيلاميان كه مذهبشان از نفوذ همسايگان شان بركنار نبود ، نيز بساختن اين نوع بناها پرداختند اما اين نكته متفقين است كه تا تاريخ در اين قسم معابدي عيلامي به طور علمي و روش صحيح حفاري بعمل نيامده است . در آخرين حد ارتفاع بنا يقيناً معبدي وجود داشته است . پرسشي كه همواره براي تفحص كنندگان پيش آمده بوده است كه آيا زيگورات برجي بوده كه بر فراز آن معبدي قرار داشته و معبد مزبور جايگاه خدايان بوده است . يا اينكه به تصور بعضي از دانشمندان برفراز برج مقبره اي وجود داشته است ؟

آ . پا رو دانشمند فرانسوي در كتاب جديد خود بنام زيگورات ها بابل « چاپ پاريش 1949 » كه آراء و عقايد مختلف در خصوص اين موضوع را به طور خلاصه جمع آوري نموده ظاهراً نظريه اول را مرجح دانسته است . ويرانه اين قسم بناها كه در دشت بين النهرين واقع بوده و آنچه كه هيات هاي علمي در آنجا مبادرت به حفاري كرده اند به قسمي بوده كه اطلاعات لازم و كافي براي روشن شدن مطلب بدست نمي آيد .

ادامه مطلب ...

شوش در عهدباستان (بخش دوم)

سير تحولات پادشاهان و حكومت ها در شوش

داريوش پادشاه هخامنشي پس از آنكه بر مدعيان سلطنت چيره شد و آرامش را دوباره به كشور بازگرداند با توجه به گستردگي امپراتوري هخامنشي ( از سند تا نيل ) بر ان شد تا شوش را كه تقريباً در مركز امپراتوري واقع شده بوده به پايتختي برگزيند . بدون شك در اين انتخاب شكوه و عظمت ديرينه شوش پايتخت فرمانروايان ايلام كه وي خود را وارث آن مي دانسه در نظر بوده است . از سوي ديگر چون پاسارگاد پايتخت كوروش و كمبوجيه ( از شاخه هاي ديگر هخامنشيان ) بوده است او نخواسته آن شهر را مركز فرمانروايي خود سازد و از اين رو شوش را به پايتخت خود برگزيد . داريوش دستور داد تا كاخي باشكوه آن چنان كه در خور فرمانروايي وي باشد در شوش بر پا دارند ، لذا معماران با توجه به جميع مسائل ، تپه اپادانا ر ا به اين منظور انتخاب كردند . البته بايد توجه داشت كه اين تپه نيز همچون « ارگ »داراي لايه هاي باستاني بر روي تپه ماهورهاي طبيعي شكل گرفته است . بدين سان كاخ اصلي داريوش بر روي اين تپه بنا شد و اقامتگاه هاي درباريان و تأسيسات دولتي بر روي دو تپه « ارگ » و « شهرشاهي » ايجاد شد .

آپادانا كاخي است مرتفع و پهناور كه از واحد هاي مختلفي تشكيل شده است . اين واحد ها شامل تالار بارعام ، حرم سرا ، دروازه ، كاخ پذيرايي و ديگر بخش ها است .

در آغاز معماران گرداگرد تپه را ديواري قطور با ارتفاعي حدود بيست متر و قطري به همين اندازه بر پا داشتند و پشت آنرا با خاك پر كردند . بر روي اين تختگاه ابتداپي بنا كتده شده سپس ديوار ها بر پا شدند. ستونها در جاي خود استوار گشت . در اين زمينه كتيبه اي از داريوش بر جاي مانده است كه خود گوياي مسائل فني معماري اين بناي معظم است .

شوش دوره هخامنشي 550تا 330 قبل از ميلاد

داريوش پادشاه هخامنشي پس از آنكه بر مديان ساساني چيره شد و آرامش را دوباره به كشور باز گردانند. با توجه به گسترد گي امپراطوري هخامنشي (از سند تا نيل )برآن شوش را كه تقريبادر مركز امپراتوري واقع شده بود پايتختي برگزيد . بدون شك در اين انتخابات شكوه و درينه شوش پايتخت فرمانروايان ايلام كه وي خود رااز آنان نيز مي دانسته در نظر بوده است . از سوي ديگر پاسارگاد پايتخت كوروش و كمبوجيه ( از شاخه ديگر هخامنشيان ) بوده است او نخواسته آن شهر را مركز فرمانروايي خود سازد و از اين رو شو را به پايتخت خود برگزيد . داريوش دستور داد تا كاخي باشكوه آن چنان كه در خور فرمانروايي وي باشد در شوش بر پا دارد ، لذا معماران با توجه به جميع مسائل ، تپه اپادانا را به اين منظور انتخاب كردند . البته توجه داشت كه اين تپه نيز همچون « ارگ » داراي لايه هاي باستاني بر روي تپه ماهورهاي طبيعي شكل گرفته است . بدين سان كاخ داريوش بر روي اين تپه بنا شد و اقامتگاه هاي درباريان و تأسيسات دولتي بر روي دو تپه « ارگ و « شهر شاهي » ايجاد شد .

ادامه مطلب ...

شوش در عهد باستان (بخش اول )

شوش شهر شاهان و حدود جغرافيايي آن :

در كتاب حدود العالم من المشرق الي مغرب كه به سال 372 هجري قمري تاليف شده است در ميان شهرهاي ناحيت خوزستان از شوش چنين وصف شده است ، « شوش شهريست توانگر و جاي بازرگانان و باركد خوزستان است و از وي جامه و عمامه خز خيزد و ترنج دست انبوي خيزد و تابوت دانيال پيغمبر عليه السلام آنجا يافتند » . از ميان حدود العالم در خصوص رود شوش بر مي آيد كه رود كرخه پس از جدا شدن از ناحيت جبال ، اطراف شوشتر و شوش را آب داده و ميان شوش را آبياري كرده ، ميان شوش همين منطقه اي است كه طي قرون متماري « مينو » و «ميان او »و « ميان آب » خوانده و نوشته شده و از جنوب غرب سواد شوشتر آغاز مي شود و تا زمين هاي بند قير امروز و زمين هاي پيشين ادامه دارد و ميانه ي شوش و شوشتر است .« وند و شاوور » و يا « جندي شاپور » يا شاپور گرد قريم با توجه به آبادي و رونق شوش باستاني نمي توانسته است از قلمروي شهري آن جدا باشد و گمان اينكه دار السلطنه شوش كه شهر شاهانش خوانده در حومه و سوار خود ، مناطق دزفول و شوشتر و شاه آباد را هم در بر مي گرفته است .شوش پايتخت ايلام بوده و اين سرزمين باستاني ، استان كنوني خوزستان را در مي گرفته است پژوهشگراني چون جورج كامرون آنشان و سيماش كي را در كرانه كوهستاني خاور و آوان را درست در شمال پايتخت قرار مي دادند . در سال 1964 ، والتر هينز با قرار دادن سيماش كي در پيرامون خرّم آباد ، به قلمرو پادشاهي گسترش بيشتري بخشيد ، ولي با كشف آنشان در تل ميان در نزديكي تخت جمشيد زوايايي از تمدن ايلامي آشكار شد با توجه به اين آگاهي جديد پي ير آميه تقسيم بندي جغرافيايي تازه اي شامل سه بخش را مطرح مي كند ، او باور دارد كه ايلام از سه دولت –شهر تشكيل شده است : دشت شوشان در غرب ، خود ايلام شامل سيماش كي و آوان در مركز و سرزمين آنشان در شرق . بنابراين مي توان فرضيه زير را ارائه داد : آوان و سيماش كي بين شوشان و سرزمين آنشان قرار داشته اند ، يعني ناحيه اي كه در آن كشور هل تم تي (Haltamti) يا به ديگر عبارت ايلام وجود داشت . اين كشور با خدايان ويژه اي تنها يكي از سه بخش اصلي تشكيل دهنده مجموعه اي بود كه بيگانگاه ميانروداني با نام ايلام از ان ياد مي كردند و از شمال غربي تا جنوب شرقي شامل سرزمين هاي شوشان ، ايلام ( اليمايي آينده ) و آنشان ( پارس آينده ) مي گردند . اين تفسيرها برخي از القاب سلطنتي عصر كلاسيك را به حساب نمي آورند . براي مثال شيل هك اين شوشي نك كه در ميانه سده دوازدهم پيش از ميلاد مسيح فرمانروايي مي كرد در ميان القاب گوناگوني كه بر خود مي نهاد ، گاهي از لقب سون كيك انزان شوشون ك sunkik Anzan susunka ( شاه انشان و شوش ) و گاهي از لقب منيك هتم تيك شوشن كي menik Hatamtik susenki (شاهزاده ايلام و شوش)استفاده مي كرده است . ولي هرگز اين دو اصطلاح را همزمان به كار نمي برده است . همان گونه كه در نخستين عنوان به چشم مي آيد اينها دو شهر گوناگون هستند و شايد از دو مي نيز بتوان گونه گوني دو كشور را تعبير كرد و ان را بدين گونه بر گرداند : " شاهزاده ايلام و شوشان " از سوي ديگر چگونگي نگارش واژه شوش مي تواند اين فرضيه را ثابت كند كه اين واژه در نخستين لقب چون شو – شو – اون (su-su-un) يعني شهر شوش و در دومي شو – شه – ان (su-se-en) يعني سرزمين شوشان نگاشته شده و به جاي آن كه اين دو املاء را گونه هايي از نگارش يك كلمه پنداريم بهتر آن است كه وجه تمايزي را كه كاتبين ايلامي اعمال كرده اند دريابيم .هنگامي كه پديده هاي بي شمار از پيش شناخته شده با اين ديد نو بررسي شوند ، گونه گوني شوش و شوشان از يك سو و انشان و ايلام از ديگر سو به اثبات مي رسد . بدين ترتيب در نيمه نخست هزاره دوم اين تمايز در سرزمينهاي تحت قيموميت سوكل مخ ، امير فدراسيون مشهود است . قدرت بين سوكل ايلام و سيماش كي و سوكل شوش تقسيم شده است . با اين برداشت تازه مي توان نماد انديشه نگار سومري NIM( ايلام ) را كه در نگارش ميخي به معني " سرزمين مرتفع " است دريافت . اين واژه به هيچ عنوان دشت حاصلخيز شوشان را كه دنباله طبيعي سرزمين پست ميانرودان است در بر نمي گيرد .گسترش بيش از اندازه تمدن ميانرودان در ايران تنها مادي نيست بلكه انساني نيز مي باشد . بيشتر شوشيها سامي هستند و اين چيزي است كه در نام شناسي باستان مشهود است و همچنين در بهره صرف از زبان اكدي در تمامي نوشته هاي اقتصادي يا حقوقي و متوني كه در زندگي روزمره به كار مي رود خود نمايي مي كند . زبان ايلامي تنها براي نوشته هاي شاهي به كار مي رفت . اين پديده تنها به شوش محدودنمي شد . در ديگر شهرهاي شوشان از جمله هفت تپه ( احتمالاً كَبنَك-KABINAK – آشورباني پال )نيز ديده مي شود در اين شهر هيچ يك از 600 سند مكتوبي كه تاكنون پيدا شده است به خط ايلامي نيست .در اين نگاره ها خداياني كه بيشتر از انها ياد شده است اصلاً اهل ميانودان هستند : شَمَس ، اين شوشي نك ، ايس مه كَرَب ، در حالي كه از خدايان بزرگ ايلام : ناپي ري شا ، كي ري ري شا ، پي ني كي ر يا مَن زت هر گز در جمله بندي سوگند ها ياد نشد ه اند .به عكس استادي كه از تل مليان يعني آنشان كهن به دست امده اند به خط ايلامي مي باشد حال چه اين اسناد كتيبه هاي شاهي باشند يا لوح هاي اقتصادي هيچ كدام به زبان اكدي نوشته نشده اند . سرانجام اين گونه گوني بين شوش و ايلام در مهره هاي استوانه اي گودِ آ كاملاً ديده مي شود . در اين مهر ها پادشاه لاگاش بين " شوشيهاي شوش" و" ايلاميهاي ايلام " تفاوت قايل شده است . افزون بر آن در همان گونه از اين جاي يابي تاريخي در دوره اورسوم نيز تأييد شده است . ايبّي سوئن ( Ibb- suen ) از سالي كه شهر خوخنور به تسخير درآمد ياد مي كند .خونخور كه به معناي " كلون " يا " قفل و بست " آنشان ناميده مي شده ، در موردي ديگر با عنوان " كلون و قفل و بست ايلام ياد شده است .در اينجا بايد ياد آوري كرد كه در اين رويارويي ، عنصر ايلامي از عنصر شوشي برتر است . بدين ترتيب كه در القاب ايلامي انشان يا ايلام هميشه پيش از شوش يا شوشان آمده است . همچون " پادشاه انشان و شوش" يا "شاهزاده ايلام و شوشان " بعضي از القاب كه معناي دقيق آنها را هنوز در نيافته ايم فقط مربوط به ايلام است .

مانند : كات رو / ري مه رريك ، هال مه نيك katru /rimerrik , halmenik اين گونه نامگذاري در اصطلاحات ديگر ي چون :

ادامه مطلب ...